Rażąca niesprawiedliwość

Rażąca niesprawiedliwość wyroku w sprawie karnej

Art. 440 kpk. Jeżeli utrzymanie orzeczenia w mocy byłoby rażąco niesprawiedliwe, podlega ono niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów zmianie na korzyść oskarżonego albo w sytuacji określonej w art. 437 § 2 zdanie drugie uchyleniu.

Nie jest rolą sądu odwoławczego wkraczanie w sferę dyskrecjonalnej władzy sądu I instancji oprócz przypadków, gdy kara w sposób rażący narusza standardy sprawiedliwej odpłaty.

Art. 432 kpk. Cofnięty środek odwoławczy sąd odwoławczy pozostawia bez rozpoznania, chyba że zachodzi jedna z przyczyn wymienionych w art. 439 Kodeksu postępowania karnego (bezwzględne przyczyny odwoławcze) lub art. 440 Kodeksu postępowania karnego (rażąco niesprawiedliwy wyrok).

Co to rażąca niesprawiedliwość?

Oczywista niesprawiedliwość zachodzi wtedy, gdy w zakresie orzeczenia występują istotne wątpliwości co do winy sprawcy przestępstwa lub też istotne uchybienia procesowe, sprawiające, że nieingerowanie w to orzeczenie (utrzymanie w mocy) byłoby rażąco niesprawiedliwe z uwagi na naruszenie przez sąd pierwszej instancji zasady prawdy materialnej i sprawiedliwej represji.

Wykonanie wcześniejszej kary i zatarcie skazania a ponowne prowadzenie w stanie nietrzeźwości

Oskarżony w sporządzonej osobiście apelacji zaskarżył wyrok sądu a quo (I instancji) wyłącznie w części związanej z rozstrzygnięciem o karze, to jednak poddane kontroli apelacyjnej orzeczenie dotknięte było takimi wadami prawnymi, które czyniły je rażąco niesprawiedliwym.

Oba orzekające w tej sprawie sądy przeoczyły, że warunkiem sine qua non uznania oskarżonego za winnego popełnienia występku z art. 178a § 4 Kodeksu karnego jest m.in. wcześniejsze prawomocne skazanie sprawcy za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości. Opierały się wyłącznie na karcie karnej oskarżonego.

Nie dysponując aktami tej ostatniej sprawy sądy nie uwzględniły w związku z tym tego rodzaju zaszłości jak wykonanie środka karnego oraz uiszczenie wymierzonej grzywny. Oskarżony nie mógł być traktowany jako osoba wcześniej skazana za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości, bowiem w tym czasie skazanie za występek z art. 178a § 1– formalnie figurujące w karcie karnej – uległo już zatarciu.

Powyższe, związane było z dodaniem do art. 107 KK nowego § 4a, zgodnie z którym w razie skazania na grzywnę zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem roku od wykonania lub darowania kary albo przedawnienia jej wykonania. Zmiana powyższa, wprowadzona art. 1 pkt 63 lit. B ustawy z 20.2.2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks Karny oraz niektórych innych ustaw, weszła w życie 21.3.2015 r.

Kasacja karna a rażąca niesprawiedliwość wyroku

Podniesienie w kasacji skutecznego zarzutu naruszenia art. 440 KPK (rażąca niesprawiedliwość orzeczenia) musi wiązać się z podaniem konkretnego uchybienia, niewskazanego w apelacji (nieobjętego jej zarzutami), którego nieuwzględnienie z urzędu i utrzymanie orzeczenia w mocy spowodowało jego rażącą niesprawiedliwość.

Sięgnięcie po przepis art. 440 KPK jest uzasadnione jedynie wówczas, gdy stan pożądanej sprawiedliwości orzeczenia nie może zostać osiągnięty w wyniku rozpoznania środka odwoławczego w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów.

Kiedy rażącą niesprawiedliwość wyroku sąd może sam zauważyć?

Każdą podstawę odwoławczą (art. 438 KPK) sąd może uwzględnić z urzędu, jeśli byłaby ona przyczyną wydania rażąco niesprawiedliwego orzeczenia. Przepis art. 440 KPK uprawniający sąd do zmiany lub uchylenia orzeczenia na korzyść oskarżonego, niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów (w wypadku rażącej niesprawiedliwości), dotyczy jedynie orzeczenia, które przynajmniej w części zostało zaskarżone zwykłym środkiem odwoławczym.

Wartość mienia wyniosła mniej więcej… czyli wyrok rażąco niesprawiedliwy

Na sądzie pierwszej instancji spoczywa obowiązek ustalenia w sposób jednoznaczny i wyczerpujący wartości mienia, które stanowi przedmiot przestępstwa, i jej wskazania w opisie czynu, który zostaje przypisany oskarżonemu.

Powyższa uwaga ma szczególnie istotne znaczenie w wypadku przestępstw przeciwko mieniu, które mogą być popełnione w typie uprzywilejowanym, podstawowym albo kwalifikowanym.

Użycie przez sąd w czynie przypisanym oskarżonemu przyimka „około”, a zatem „mniej więcej, orientacyjnie, w przybliżeniu”, obok liczby wskazującej na wartość mienia, klasyfikuje zaskarżony wyrok jako orzeczenie rażąco niesprawiedliwe w rozumieniu art. 440 KPK. Rozstrzygnięcie tej treści godzi w prawdę ustaleń faktycznych, z których jednoznacznie wynika wartość przedmiotowego mienia.

Wyrok tej treści narusza także w istotny sposób społeczne poczucie sprawiedliwości, gdyż nie tylko, że nie pozwala na odczytanie wartości mienia, stanowiącego przedmiot przestępstwa, ale rodzi domniemywanie, że ta wartość może być wyższa.

W ten sposób orzeczenie takiej treści godzi w prawa oskarżonego, który jest pozbawiony przekonania o pewności treści sądowego rozstrzygnięcia i narażony na niebezpieczeństwo przypisywania mu w wymiarze społecznym przestępstwa skierowanego w stosunku do mienia o wyżej wartości.