Kancelaria Adwokacka z siedzibą w Lublinie, tel. 500-506-506 (Adam Bernau, adwokat), 505-501-543 (Tomasz Mikołajczuk, adwokat) kancelaria@prawna.eu

Co ma na celu przedawnienie roszczeń?

Przedawnienie roszczeń w kodeksie cywilnym ma na celu usunięcie stanu niepewności prawnej w sytuacji, gdy uprawniony przez bardzo długi czas nie wykonuje swoich praw, nie realizuje przysługujących mu roszczeń względem innej osoby. Przedawnienie roszczeń ma również na celu mobilizować wierzyciela, aby wykonał swoje prawa i realizował roszczenia. Zwłaszcza w obrocie między przedsiębiorcami, gdzie przedawnienie roszczeń następuje szybciej. Krótsze terminy przedawnienia roszczeń mają wpływać na pewność stosunków gospodarczych poprzez usunięcie stanu niepewności prawnej. Stan niepewności wynikający z terminów przedawnienia roszczeń jeśli zbytnio się przedłuża powoduje również problemy dowodowe w postępowaniu sądowym. Świadkowie ze względu na upływ czasu mogą nie pamiętać okoliczności, mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, lub – co bardzo często występuje w praktyce – mogą przebywać poza granicami kraju. Adwokat podkreśla, że przedawnienie roszczeń ma charakter stabilizujący stosunki prawne i gwarantujący. Zdaniem Sądu Najwyższego dopuszczenie możliwości realizowania roszczeń bez jakiegokolwiek ograniczenia w czasie prowadziłoby do sytuacji, w której strona pozostawałaby przez dziesiątki lat w niepewności co do swej sytuacji prawnej.

Czy strony w umowie mogą określić inne terminy przedawnienia?

Przepisu normujące przedawnienie roszczeń są bezwzględnie obowiązujące, a to oznacza że, strony np. umowy nie mogą wyłączyć stosowania przepisów o przedawnieniu i zastępować ich swoimi postanowieniami umownymi. Strony umowy nie mogą regulować terminów przedawnienia w odmienny sposób, niż przewidują to przepisy ustawy, w szczególności kodeksu cywilnego. Umowa stron nie może określać, kiedy przedawnienie roszczeń zostaje przerwane czy termin przedawnienia ulega zawieszeniu.

Co właściwie oznacza, czym skutkuje przedawnienie roszczeń?

Przedawnienie roszczeń sprowadza się do tego, że po upływie terminu przedawnienia ten, przeciw komu roszczenie przysługuje, może uchylić się od jego zaspokojenia. Skutkiem podniesienia w postępowaniu cywilnym zarzutu przedawnienia roszczenia, w sytuacji gdy termin przedawnienia już upłynął, jest możność odmowy spełnienia świadczenia przez dłużnika.

Czy uchylenie się od skutków prawnych roszczenia z powodu przedawnienia następuje automatycznie?

Warto również wiedzieć, że przedawnione roszczenie nie wygasa, tylko przekształca się w określane w języku prawniczym – roszczenie naturalne. A oznacza to tyle, że wierzyciel pozbawiony zostaje ochrony sądowej. Jednakże adwokat podkreśla, że skutek taki nastąpi tylko w razie podniesienia zarzutu przedawnienia, nie zaś z automatu. Jeśli my sami nie zrobimy tego przed sądem, to sąd za nas tego nie zrobi i zasądzi dochodzone roszczenie. Jednakże, gdy dłużnik skutecznie w procesie sądowym podniesie zarzut przedawnienia roszczenia to skutkiem tego będzie oddalenie przez sąd powództwa wniesionego przez wierzyciela. Jeżeli jednak dłużnik nie podniósł zarzutu przedawnienia, to pomimo upływu terminu przedawnienia sąd uwzględni roszczenie wierzyciela. Chyba, że wystąpią inne okoliczności uzasadniające oddalenie powództwa.

A co zrobi sąd, gdy pozwany w procesie występuje bez adwokata czy radcy prawnego, nie wie, że upłynął termin przedawnienia i jakie skutki to powoduje?

Sąd – zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego – nie poinformuje dłużnika, że ma takie uprawnienie oraz w jaki sposób z niego skorzystać. Stanowiłoby to bowiem rażące naruszenie obowiązującej w postępowaniu cywilnym zasady kontradyktoryjności i równości stron procesowych. Sąd działałby wówczas jako obrońca, w kodeks postępowania cywilnego zabrania tego. Gdyby to nastąpiło mogłoby to być podstawą wniesienia i wygrania apelacji – oczywiście jeśli dłużnik w należytym czasie dokonałby niezbędnych do tego czynności, o których sąd również go nie pouczy. Jednocześnie jedną z pierwszych czynności jako wykona adwokat lub radca prawny to sprawdzenie właśnie, czy przedawnienie roszczeń nie nastąpiło. Inną dopuszczalna przez prawo możliwością zachowania się sądu w opisywanej sytuacji mogłoby być odroczenie rozprawy i pouczenie strony o celowości ustanowienia adwokata lub radcy prawnego oraz o możliwości ubiegania się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, z tej przyczyny, że pozwany z uwagi na zawiłość sprawy i nieznajomość prawa nie może samodzielnie bronić swych interesów przed sądem. Podstawą do przyjęcia takiego stanowiska mógłby być art. 5 kodeksu postępowania cywilnego upoważniający sąd do pouczenia strony działającej bez zawodowego pełnomocnika o czynnościach procesowych i ich skutkach. W praktyce jednak nie są to również częste przypadki.

Warto wiedzieć, że przedawnienie roszczenia może być skutecznie podniesione tylko po upływie terminu przedawnienia. Zarzut ten nie musi być podniesiony w toku procesu, może on być podniesiony także przed wytoczeniem powództwa, gdy tylko wierzyciel zażąda od dłużnika spełnienia świadczenia.

Do którego momentu może być podniesiony zarzut przedawnienia?

Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego zarzut przedawnienia roszczenia może być złożony przez pozwanego także w postępowaniu apelacyjnym. W związku z tym, przedawnienie roszczeń i zarzut z tym związany możemy podnieść od momentu, gdy wierzyciel jeszcze przed złożeniem pozwu wystąpił do nas z wezwaniem do uregulowania np. należności, możemy ten zarzut podnieść przez cały tok postępowania sądowego, aż do czasu zakończenia postępowania apelacyjnego. Zarzut przedawnienia może zostać podniesiony także po zawarciu przez dłużnika w odpowiedzi na pozew stwierdzenia, że uznaje roszczenie za zasadne. Więc dopuszczalne jest najpierw uznanie powództwa, a następnie jednak podniesienie zarzutu przedawnienia. Jeżeli dłużnik podniesie uzasadniony zarzut przedawnienia dochodzonego od niego roszczenia, odsetki za opóźnienie mogą być naliczone tylko za czas do chwili przedawnienia roszczenia

Czy dłużnik może zrezygnować z przedawnienia roszczeń? Czy może zrzec się tego zarzutu w umowie?

Tak, dłużnik może zrzec się przedawnienia roszczeń. Co ważne, zrzeczenie się nie może jednak nastąpić przed upływem terminu przedawnienia. Innymi słowy można tego dokonać dopiero po upływie terminu przedawnienia. Zrzeczenie stanowi jednostronną, nieformalną, wymagającą dojścia do drugiej strony i nieodwołalną czynność prawną. Warto wiedzieć, że w pewnych wyjątkowych, uzasadnionych społecznie sytuacjach sąd może nie uwzględnić zarzutu przedawnienia, gdy dojdzie do przekonania, że  w tej konkretnej sytuacji prowadziłoby to do nadużycia swoich praw przez dłużnika. W praktyce sytuacja taka występuje bardzo rzadko.


Stworzyliśmy www.prawna.eu, aby pomagać naszym odbiorcom. Mimo, że jako adwokaci prezentujemy praktyczne rozwiązania, to nie są one jednakowo skuteczne dla wszystkich. Nie powinno się z nich bezwarunkowo korzystać. Wskazówki, które udostępniamy powinny być szczegółowo analizowane, porównywane z własnym przypadkiem, ewentualnie konfrontowane z innymi i dopiero, gdy będą one przedstawiały się jako odpowiednie w danym przypadku, wprowadzane w życie.

Pamiętaj, że przeszukiwanie Internetu nie zastąpi bezpośredniej rozmowy z adwokatem i uzyskania wsparcia prawnego odnoszącego się bezpośrednio do Twojej sytuacji, tak samo jak szperanie w Internecie nie zastąpi wizyty u lekarza. Jeżeli masz problem prawny – idź do adwokata.


Adwokat Adam Bernau

tel: 500-506-506

e-mail: adam@prawna.eu

Adwokat Tomasz Mikołajczuk

tel: 505-501-543

e-mail: tomasz@prawna.eu


 

Adres siedziby Kancelarii Adwokackiej w Lublinie

ul. Radziszewskiego 8, lok. 214

(budynek kina Bajka, obok KULu i UMCS)

20-039 Lublin

kancelaria@prawna.eu