Zgodnie z art.  908 Kodeksu cywilnego jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym.

Istotą dożywocia jest to, że nabywca nieruchomości, w zamian za własność nieruchomości zobowiązuje się do zapewnienia jej poprzedniemu właścicielowi dożywotniego utrzymania. Jeśli w umowie tego inaczej nie unormowano, dożywotnie utrzymanie polega na przyjęciu tej osoby jako domownika, dostarczeniu jej wyżywienia, ubrania, mieszkania, zapewnienia odpowiedniej pomocy czy też pielęgnowania w chorobie. Ponadto dożywocie można ustanowić również na rzecz osoby bliskiej tego, kto przekazuje własność nieruchomości. Dożywocie zapewnia jednocześnie poprzedniemu właścicielowi prawo do mieszkania do śmierci w nieruchomości będącej przedmiotem umowy. Umowa taka musi mieć formę aktu notarialnego.

Zasadniczo umowy dożywocia nie można odwołać. Może ją rozwiązać tylko sąd, na żądanie jednej ze stron. Jeżeli dojdzie do sytuacji, w której dożywotnik i nabywca nie będą mogli pozostawać ze sobą w bezpośredniej styczności, sąd może zmienić uprawnienia wynikające z dożywocia (np. zamienić prawa dożywocia na dożywotnią rentę) lub w wyjątkowych sytuacjach – orzec o rozwiązaniu umowy.

Wyjątkowa sytuacja, żeby rozwiązać umowę dożywocia, zachodzi w szczególnych przypadkach – gdy krzywdzony jest dożywotnik – stwierdził SN w wyroku z 9 kwietnia 1997 roku (III CKN 50/97). W kolejnym wyroku z 13 kwietnia 2005 r. SN (IV CK 645/04) uznał jednak, że przejaw agresji nie będzie wystarczał do rozwiązania umowy dożywocia, jednakże w sytuacji, gdy zobowiązany porzuca nieruchomość i pozostawia dożywotnika bez opieki – można taką umowę rozwiązać.

Jeżeli dożywotnik wystąpił z pozwem o rozwiązanie umowy i zmarł w trakcie procesu, to roszczenie nie przechodzi na jego spadkobierców. Spadkobiercy nie mogą wstąpić do procesu wszczętego jeszcze za życia dożywotnika. SN w uchwale 7 sędziów z 16 marca 1970 r. (III CZP 112/69).

Nieważna jest umowa o dożywocie ukryta pod pozorną umową sprzedaży, mającą formę aktu notarialnego, jeżeli nie mają takiej formy istotne postanowienia umowy dożywocia. Zgodnie z 83 kc nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie dla pozoru. Jeśli jednak oświadczenie takie zostało złożone w celu ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej (ukrytej) czynności. Tą ukrytą czynnością była umowa o dożywocie. W ocenie sądu I instancji jest ona ważna, bo zawarta została w formie aktu notarialnego. SN: umowa dożywocia ukryta pod pozorną umową sprzedaży nieruchomości zawarta w formie aktu notarialnego jest nieważna, jeśli nie zostały objęte tą formą istotne postanowienia umowy dożywocia. Chodzi przede wszystkim o postanowienia określające obowiązki nabywcy nieruchomości. Nie wystarczy więc dla ważności umowy dożywocia ustne czy choćby pisemne określenie tych obowiązków. SN w sprawie o sygn. III CZP 21/09.

Czy osoba, która w umowie dożywocia przekaże mieszkanie w zamian za opiekę, musi płacić podatek dochodowy? Umowa dożywocia nie ma charakteru odpłatnego. Odpłatność zachodzi tylko w razie spełnienia świadczenia o charakterze pieniężnym. Dlatego nie można zastosować art. 19 ust. 1 ustawy o PIT, zgodnie z którym daninę płaci się od ceny wyrażonej w umowie lub od wartości rynkowej lokalu. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu (sygnatura akt I SA/Wr 639/10)

Nie trzeba czekać pięć lat, żeby bez podatku zbyć nieruchomość w zamian za dożywocie. Nie jest to bowiem zbycie odpłatne – potwierdził WSA w Szczecinie w wyroku z 24 marca 2011 r. (I SA/Sz 47/11).


Stworzyliśmy www.prawna.eu, aby pomagać naszym odbiorcom. Mimo, że jako adwokaci prezentujemy praktyczne rozwiązania, to nie są one jednakowo skuteczne dla wszystkich. Nie powinno się z nich bezwarunkowo korzystać. Wskazówki, które udostępniamy powinny być szczegółowo analizowane, porównywane z własnym przypadkiem, ewentualnie konfrontowane z innymi i dopiero, gdy będą one przedstawiały się jako odpowiednie w danym przypadku, wprowadzane w życie.

Pamiętaj, że przeszukiwanie Internetu nie zastąpi bezpośredniej rozmowy z adwokatem i uzyskania wsparcia prawnego odnoszącego się bezpośrednio do Twojej sytuacji, tak samo jak szperanie w Internecie nie zastąpi wizyty u lekarza. Jeżeli masz problem prawny – idź do adwokata.


Adwokat Adam Bernau

tel: 500-506-506

e-mail: adam@prawna.eu

Adwokat Tomasz Mikołajczuk

tel: 505-501-543

e-mail: tomasz@prawna.eu


 

Adres siedziby Kancelarii Adwokackiej w Lublinie

ul. Radziszewskiego 8, lok. 214

(budynek kina Bajka, obok KULu i UMCS)

20-039 Lublin

kancelaria@prawna.eu