Kiedy świadek może być przesłuchany z udziałem biegłego w sprawie karnej?

Kodeks postępowania karnego w art. 192 § 2 stanowi, że zarządzenie przesłuchania świadka z udziałem biegłego dopuszczalne jest wówczas, gdy istnieje wątpliwość co do:

  • stanu psychicznego świadka,
  • stanu rozwoju umysłowego świadka,
  • zdolności świadka postrzegania lub odtwarzania spostrzeżeń.

Chodzi o to, aby sąd dzięki takiemu dowodowi miał możliwość ustalenia, czy świadek nie ma luk pamięciowych, tendencji do konfabulacji, podwyższonej podatności na sugestię itd.). Te wszystkie rzeczy mogą bowiem  mogą wpływać na jego zdolność do prawidłowego zarejestrowania zdarzenia a następnie do jego odtwarzanie przed sądem.

Od razu uprzedzę pytanie: Czy biegły taki może być powołany jeśli uważamy, że świadek kłamie?

Nie. Sąd wielokrotnie wypowiadały się już w tej kwestii i stwierdzały, że podstawą wniosku o przeprowadzenie czynności procesowej z udziałem biegłego dla określenia stanu świadka nie może być, nawet uzasadnione przekonanie strony o niezgodności zeznań z rzeczywistością. Podstawą wniosku mogą być bowiem wyłącznie okoliczności uzasadniające podejrzenie istnienia wskazanego w tym przepisie stanu obniżającego zdolność relacjonowania faktów.

Okoliczności wskazujące na niedoskonałości psychiki świadka, które mogą wpływać ujemnie na treść jego zeznań, np. zmiany wynikające z wieku starczego muszą zostać uprawdopodobnione, nie jest natomiast wymagane ich udowodnienie. W tym zakresie oprzeć się można na przeciętnym doświadczeniu życiowym, aby stwierdzić, czy zachowanie świadka mogą wskazywać czy też nie na pewne zaburzenia związane z postrzeganiem lub odtwarzaniem postrzeżeń.

Adwokat wskazuje, że zawsze, gdy zeznania świadka mogą mieć istotne znaczenie dla ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a występują okoliczności wskazujące na pewne niedoskonałości w psychice świadka sąd ma obowiązek przeprowadzić przesłuchanie świadka z udziałem biegłego lekarza lub psychologa. Jeśli mimo to, sąd takiego dowodu nie przeprowadzi z udziałem biegłego wówczas w potencjalnej apelacji wykazać będzie trzeba, że taka decyzja sądu wpłynęła na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy.

Okoliczności co do świadka zawsze będą oceniane na tle konkretnego przypadku.

Czy uzależnienie od narkotyków lub alkoholu skutkuje koniecznością powołania biegłego?

Nie. Samo uzależnienie świadka od narkotyków nie uzasadnia obaw co do treści jego zeznań i nie powoduje automatycznie konieczności powoływania biegłego. Potrzeba taka może wynikać z zachowania świadka, z którego wynika np. że znajduje się on „na głodzie narkotykowym”, ma trudności w wysławianiu się, zawroty głowy – to wszystko może wskazywać, że będąc w stanie głodu narkotykowego nie jest on w stanie w ogóle składać zeznań.

Jak wypowiedział się jeden z sądów: „Trzeba wziąć pod uwagę, że osoba uzależniona od narkotyków pozostaje albo pod ich wpływem, albo w stanie głodu narkotykowego, a funkcjonowanie jej wyposażenia służącego odbieraniu, magazynowaniu i odtwarzaniu bodźców ocenić może tylko osoba mająca wiadomości specjalne. To, że osoba uzależniona pozostaje „na głodzie”, wymagać może wiadomości specjalisty lekarza.

A jak wygląda sytuacja przesłuchiwania świadka nieletniego?

Jak wskazano wyżej przesłuchiwanie świadka z udziałem biegłego psychologa bądź lekarza jest tylko wtedy uzasadnione, gdy zachodzą wątpliwości co do stanu psychicznego świadka, jego zdolności postrzegania lub odtwarzania spostrzeżeń, wynikających z konkretnych zachowań i faktów. Nie ma więc powodu, aby powoływać biegłego w każdym przypadku świadka niepełnoletniego niewykazującego żadnych wątpliwości co do owych cech. Przyjmuje się jednak, że w przypadku małoletnich poniżej szesnastu lat należy to uznać za obowiązek sądu.

Jak wygląda przesłuchanie świadka z udziałem biegłego?

Biegły psycholog uczestniczący w przesłuchaniu świadka i nie tylko obserwuje przebieg przesłuchania, ale ma prawo zadawać pytania tyczące kwestii istotnych dla wykonania zadania biegłego, to jest wydania opinii co do stanu psychicznego świadka.

Co tak na prawdę ma ustalić biegły?

Warto pamiętać, że biegły nie ma wyręczać sądu co do ceny zeznań świadka, to zawsze należy do sądu. Zadaniem biegłego psychologa jest przedstawienie (ewentualnie po przeprowadzeniu badań) opinii co do osobowości świadka, zdolności postrzegania lub odtwarzaniaspostrzeżeń. Nie ocenia on wiarygodności zeznań! Nie ocenia, czy są one prawdziwe, czy nie! W tym zakresie ocenia tylko czy świadek ma tendencje do kłamania czy też nie.