Kiedy sąd dopuści dowód z opinii biegłego?

Opinia biegłego to jeden z przewidzianych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego środków dowodowych. Sąd powinien rozstrzygnąć sprawę w oparciu o dowód z opinii biegłego zawsze wtedy, gdy do rozstrzygnięcia są wymagane wiadomości specjalne.

Wiadomości specjalne to profesjonalne informacje z określonej gałęzi wiedzy (nauki, techniki, rzemiosła, obrotu gospodarczego), posiadane z uwagi na przygotowanie teoretyczne biegłego lub ze względu na wykonywanie w danej dziedzinie pracy.

Jak wygląda procedura powołania biegłego?

O tym, czy do rozstrzygnięcia sprawy są konieczne informacje specjalne, decyduje ostatecznie sąd po rozpatrzeniu wniosku w tym zakresie złożonego przez stronę postępowania. Adwokat zwraca uwagę, że posiadanie przez sędziego wiadomości specjalnych ułatwia rozstrzygnięcie sprawy, ale nie zwalania sądu z konieczności powołania biegłego, gdyż sędzia nie może zastąpić biegłego (pozbawiłby strony możliwości zadawania biegłemu pytań i podważania opinii biegłego w trakcie procesu).

Dopuszczenie dowodu z opinii biegłego następuje na wniosek strony zgłoszony w piśmie procesowym (pozwie lub dalszym piśmie) lub ustnie na rozprawie albo z urzędu przez sąd.

Sąd powołuje biegłego po wysłuchaniu stron co do wyboru biegłego i liczby biegłych. W postanowieniu o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego sąd oznacza, czy opinia ma być sporządzona ustnie, czy pisemnie. Dopuszczenie dowodu z opinii biegłego może nastąpić na rozprawie (w obecności stron) lub na posiedzeniu niejawnym. Sąd orzekający może pozostawić wybór biegłego sędziemu wyznaczonemu lub sądowi wezwanemu.

Biegłym może być osoba fizyczna (stały biegły sądowy albo powołany na potrzeby konkretnej sprawy). Sąd może zażądać wydania opinii także od instytutu naukowego lub naukowo – badawczego.

Przykłady sprawy, w których powołanie biegłego jest zazwyczaj niezbędne?

Jak wspomnieliśmy, biegły musi być powołany w każdym wypadku, gdy uzna, że do rozstrzygnięcia sprawy są wymagane wiadomości specjalne.

Wiadomości specjalne są zwykle wymagane do rozstrzygnięcia m.in.:

  • sprawy o zadośćuczynienie za krzywdę spowodowaną błędem medycznym (opinia biegłych medyków),

TUTAJ znajduje się przykłady z praktyki w sprawach błędów medycznych, błędów w sztuce lekarskiej. 

  • sprawy o odszkodowanie za zniszczenie rzeczy (biegły z zakresu szacowania ruchomości),

 

  • sprawy o podział majątku wspólnego małżonków po rozwodzie (po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej) lub o zniesienie współwłasności nieruchomości (biegły z zakresu szacowania ruchomości i nieruchomości),

TUTAJ znajdują się informacje dotyczące sprawy o podział majątku po rozwodzie.

  • sprawy o roszczenia cywilnoprawne związane z wypadkiem drogowym (biegły z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowych, z zakresu techniki samochodowej),

TUTAJ sprawdzisz jakie są możliwe ścieżki dochodzenia roszczeń związanych z wypadkiem drogowym.

  • sprawy o przyjęcie do szpitala psychiatrycznego bez wymaganej zgody (biegły psychiatra),

TUTAJ znajdziesz informacje odnośnie możliwości umieszczenia osoby w szpitalu psychiatrycznym bez jej zgody. 

  • w sprawach o kontakty z dzieckiem albo o ograniczenie władzy rodzicielskiej (biegły psycholog, pedagog, zazwyczaj wspólna opinia psychologiczno-pedagogiczna Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów).

TUTAJ przeczytasz o przebiegu sprawy o uregulowanie kontaktów z dzieckiem.

W niektórych sprawach ustawodawca nałożył na sąd obowiązek przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, np. w sprawie o ubezwłasnowolnienie (psychiatra lub neurolog oraz psycholog) lub o zniesienie współwłasności gospodarstwa rolnego.

Jakie są zadania biegłego i zakres opinii?

Sąd powinien dopuścić dowód z opinii biegłego zawsze wtedy, gdy do rozstrzygnięcia sprawy wymagane są wiadomości specjalne. Co do zasady biegły nie może zostać powołany w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy. Jego zadaniem nie jest poszukiwanie dowodów, lecz ocena przedstawionego materiału dowodowego z wykorzystaniem wiadomości specjalnych, w sposób umożliwiający sądowi dokonanie właściwych ustaleń faktycznych i właściwą ocenę prawną zdarzeń, z których strony wywodzą swoje racje.

Zakres zadań biegłego jest określany przez sąd w postanowieniu dowodowym, w oparciu o wcześniej złożony wniosek dowodowy przez strony postępowania cywilnego.

Opinia biegłego powinna zawierać trzy części: sprawozdanie z dokonanych czynności i spostrzeżeń, wnioski biegłego i odpowiedź na postawione biegłemu pytania, oraz uzasadnienie.

Opinia biegłego, jak każdy inny dowód, podlega „roztrząsaniu” przez strony i ocenie sądu. Strony mają prawo składać zastrzeżenia do opinii. Zdarza się, że opinia jest doręczana stronom dopiero na terminie rozprawy, wtedy należy zawsze wnosić o odroczenie rozprawy, o zakreślenie stosownego terminu na zgłoszenie uwagi ewentualnie dalszych wniosków dowodowych związanych z opinią.

Dokonując  oceny opinii biegłego, sąd w każdym wypadku powinien kontrolować jego wypowiedzi pod kątem  zgodności z zasadami logiki, poziomu wiedzy, sposobu motywowania stanowiska, podstaw teoretycznych opinii, a także stopnia stanowczości wyrażonych w opinii wniosków. Ocena sądu nie może wkraczać w zakres wymagający wiedzy specjalnej. Opinia co do zasady nie podlega weryfikacji według kryteriów prawdy i fałszu, lecz poprzez pozytywne lub negatywne uznanie wartości rozumowania zawartego w opinii.

W jakich sytuacjach sąd dopuści dowód z opinii uzupełniającej albo z opinii innego biegłego?

Sąd może żądać uzupełnienia opinii ustnie lub na piśmie albo dopuścić dowód z opinii innego biegłego wtedy, gdy opinia zawiera niejasności, wewnętrzne sprzeczności albo luki, nie jest oparta na materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie albo gdy biegły nie uzasadnił wniosków opinii w sposób należyty lub gdy konkluzje opinii nie są konkretne albo przekonujące.

Niezgadzanie się przez stronę postępowania z niekorzystnymi dla niej wnioskami opinii bez rzeczowego uzasadnienia stanowiska strony nie jest wystarczającą podstawą do dopuszczenia dowodu z opinii innego biegłego lub instytutu.

Sąd najczęściej doręcza stronie opinię biegłego i zobowiązuje ją do wypowiedzenia się w wyznaczonym terminie, czy kwestionuje opinię i czy wnosi o dopuszczenie dowodu z opinii uzupełniającej lub z opinii innego biegłego – pod rygorem utraty prawa do późniejszego zgłoszenia zastrzeżeń. Odpowiednie ustosunkowanie się do opinii biegłego we wskazanym przez sąd terminie bywa kluczowe w obronie stanowiska strony.

Czy w procesie cywilnym strony mogą wykorzystać opinię sporządzoną w innej sprawie?

Sąd może odstąpić od przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego i uznać za miarodajną opinię sporządzoną w innej sprawie tylko za zgodą obu stron (tzn. jeśli żadna ze stron nie zgłasza zastrzeżeń do opinii i nie żąda powtórzenia dowodu przez sądem orzekającym). Jeśli strony nie kwestionują sporządzonej w innej sprawie opinii, sąd powinien zażądać ustnego wyjaśnienia tej opinii, gdyż wymaga tego zasada bezpośredniości. Odstąpienie od tego wymagania jest możliwe tylko w razie wyraźnego wniosku stron.

Jeśli choć jedna ze stron kwestionuje taką opinię, ma ona jedynie status dokumentu, a sąd musi przeprowadzić dowód z opinii biegłego na ogólnych zasadach. Należy przy tym pamiętać, że sporządzona w innym postępowaniu opinia biegłego jest dowodem wymagającym wnikliwego rozważenia, zwłaszcza gdy wynikają z niej okoliczności pozostające w sprzeczności z wnioskami opinii biegłego sporządzonej w sprawie.

W sytuacji wystąpienia sprzeczności pomiędzy takimi opiniami zainteresowana strona powinna dążyć do wyjaśnienia tych rozbieżności, np. przez zobowiązanie biegłego wydającego opinię w sprawie do ustosunkowania się do tych rozbieżności albo przez przesłuchanie osób, które sporządziły opinię w innej sprawie.

Opinia sporządzona poza procesem na zlecenie strony jest uważana za dokument prywatny zawierający stanowisko strony, choćby autorem opinii był biegły sądowy.


 

Jeśli wskazane powyżej zagadnienie i problemy z nim związane dotyczą Ciebie lub osoby Ci bliskiej – pamiętaj, że nie wystarczy samo przeczytanie. Trzeba wdrożyć – życzymy Ci w tym powodzenia. A jeśli uznasz, że chcesz dowiedzieć się więcej lub uzyskać wsparcie dopasowane specjalnie do Twojej sytuacji zapraszamy na indywidualne spotkanie:


Adwokat Tomasz Mikołajczuk

tel: 505-501-543

e-mail: tomasz@prawna.eu

Adwokat Adam Bernau

tel: 500-506-506

e-mail: adam@prawna.eu


 

Adres siedziby Kancelarii Adwokackiej w Lublinie

ul. Radziszewskiego 8, lok. 214 (budynek kina Bajka, obok KULu i UMCS)

20-039 Lublin