Kancelaria Adwokacka z siedzibą w Lublinie, tel. 500-506-506 (Adam Bernau, adwokat), 505-501-543 (Tomasz Mikołajczuk, adwokat) kancelaria@prawna.eu

Wpis jest dla tych, którzy chcą poczuć, czym jest demokracja konstytucyjna obowiązująca w Polsce na przykładzie „sporu” o Trybunał Konstytucyjny. Wpis nie ma na celu wartościowania ani dokonywania ocen, nie opowiada się po żadnej ze „stron”.

Do podstawowych przesłanek formalnego państwa prawnego współczesna doktryna zalicza: podział władzy, konstytucjonalizm, legalność, prymat ustawy, zakaz retroakcji, dopuszczenie ingerencji w sferę wolności i własności jednostki wyłącznie na podstawie upoważnienia ustawowego, sądową kontrolę władzy wykonawczej oraz odpowiedzialność odszkodowawczą państwa.

Państwo prawne to państwo rządzone przez prawo, w którym prawo stoi ponad państwem, a podstawową metodą władczą są „rządy prawa, a nie ludu”. Oznacza to związanie władzy państwowej prawem. Zobo­wiązana jest ona respektować prawo, które sama ustanowiła, zarówno w sferze stanowienia, jak też w sferze jego stosowania.

Gwałcenie zaś i omijanie prawa – niezależnie od okoliczności, które miałyby to usprawiedliwić – jest w istocie naruszeniem konstytucji.

Gwarancjami przestrzegania prawa przez organy państwowe są wyspecjalizowane instytucje, których zadanie polega na doprowadzeniu do przywrócenia stanu zgodnego z prawem, zwłaszcza w stosunkach pomiędzy organami państwowymi a obywatelem. Taką rolę pełnią w Polsce: Trybunał Konstytucyjny, Rzecznik Praw Obywatelskich, Naczelny Sąd Administracyjny i niezawisłe sądy.

Idea demokratycznego państwa prawa spełnia się przez: zagwarantowanie oraz poszanowanie praw i wolnoś­ci człowieka i obywatela, zasadę suwerenności, zasadę pluralizmu polityczne­go, demokratyzm oparty na kreowaniu władz przez okresowo odbywane wolne wybory powszechne, zapewnienie udziału społeczeństwa w podejmowaniu de­cyzji państwowych, ideę państwa socjalnego opartą na realizacji zasad spra­wiedliwości społecznej, niezależny i niezawisły sądowy wymiar sprawiedli­wości, kontrolujący zarówno władzę ustawodawczą, jak i wykonawczą oraz zasadę samorządu.

Trybunał Konstytucyjny jest podstawą demokratycznego państwa prawnego, którego fundamentem „stała się zasada nadrzędności Konstytucji„.

W demokratycznym państwie prawa wola większości, wyrażona w formie ustawy, może być przezwyciężona w wyniku zastosowania kontroli konstytucyjności prawa.

W państwie tym „parlament nie ma pozycji nadrzędnej nad innymi organami, z wyjątkiem ściśle określonych wypadków, nie ma także pozycji monopolistycznej w systemie organów państwa.

Zgodnie z ustalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego zasada podziału władzy zakłada, że „system organów państwowych powinien zawierać wewnętrzne mechanizmy zapobiegające koncentracji i nadużyciom władzy państwowej, gwarantujące jej sprawowanie zgodnie z wolą Narodu i przy poszanowaniu wolności i praw jednostki. Wymóg „rozdzielenia” władz oznacza m.in., że każdej z trzech władz powinny przypadać kompetencje materialnie odpowiadające ich istocie, a co więcej – każda z tych władz powinna zachowywać pewne minimum kompetencyjne stanowiące o zachowaniu tej istoty. Ustawodawca zaś – kształtując kompetencje poszczególnych organów państwowych – nie może naruszyć owego „istotnego zakresu” danej władzy”.

Władza sądownicza jest wyodrębnioną, autonomiczną strukturą organizacyjną w systemie organów państwa, i jako odrębność funkcjonalną, co oznacza, że na tok funkcjonowania władzy sądowniczej nie ma wpływu ani władza ustawodawcza, ani władza wykonawcza, co stanowi gwarancję niezależności władzy sądowniczej.

Dokonywanie zmian w ustawie w niezwykłym pośpiechu, w warunkach chaotycznych polemik, w przekonaniu, że Trybunał zablokuje reformy przygotowane przez rząd wyłoniony w wyniku wyborów parlamentarnych, bez konsultacji z organizacjami pozarządowymi, bez zasięgnięcia opinii ekspertów, jest niezgodne z zasadami tworzenia prawa, które powinny być stosowane w demokratycznym państwie prawnym.

Z zasady państwa prawnego wynika konieczność stosowania odpowiedniego terminu wejścia w życie ustawy, tak by jej adresaci nie byli zaskakiwani przez nowe uregulowania prawne i mogli w należyty sposób przygotować się do nowych wymogów.

Opracowano na podstawie wniosku I Prezesa Sądu Najwyższego prof. dr hab. Małgorzaty Gersdorf w sprawie zbadania zgodności z Konstytucją ustawy z dnia 22 grudnia 2015 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym oraz książki polskie prawo konstytucyjne – Wiesław Skrzydło.


Adwokat Adam Bernau tel. 500-506-506,

Adwokat Tomasz Mikołajczuk tel. 505-501-543.

Kancelaria Adwokacka z siedzibą w Lublinie, ul. Radziszewskiego 8, lok. 214 (budynek kina Bajka, obok KULu i UMCS), 20-039 Lublin