Czym są alimenty?

Obowiązek alimentacyjny (alimenty) ma na celu dostarczanie uprawnionemu przez zobowiązanego środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania – co ma szczególne znaczenie przy dochodzenia alimentów na dziecko.

Czym są środki utrzymania w odniesieniu do alimentów?

Środki utrzymania to środki niezbędne do zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb bytowych (mieszkanie, prąd, ogrzewanie, woda, oświetlenie, wyżywienie, odzież, opieka lekarska, pielęgnowanie w chorobie) oraz do zapewnienia właściwego wychowania (wykształcenie, przygotowanie do życia w społeczeństwie, rozwijanie zainteresowań i uzdolnień).

Do środków utrzymania należy zaliczyć wszystko, co zaspokaja wszelkie usprawiedliwione potrzeby osoby uprawnionej do alimentacji. Mówiąc o usprawiedliwionych potrzebach, należy przyjąć, że z samego charakteru świadczeń alimentacyjnych wynika, iż ich celem jest zaspokojenie potrzeb bieżących i to tych podstawowych, jak wyżywienie, ubranie, zapewnienie opieki medycznej, domowej, a gdy chodzi o dziecko (niekiedy też osobę dorosłą), to również zapewnienie mu mieszkania itp.

Czym są środki wychowania w odniesieniu do alimentów?

Obowiązek zapewnienia środków wychowania dotyczy sytuacji, w której uprawnionym do alimentacji jest dziecko, a zobowiązanymi są z reguły jego rodzice.

Środki wychowania wchodzą w zakres alimentów na rzecz dziecka – jak to określono w przepisie – „w miarę potrzeby”, co należy rozumieć jako nakaz, aby realizować zaspokajanie potrzeb związanych z wychowaniem adekwatnie do wieku dziecka, jego uzdolnień, rodzaju szkoły i profilu klasy, do której uczęszcza, itp.

Kogo mogą obciążać alimenty?

Alimenty obciążają przede wszystkim krewnych w linii prostej czyli rodziców, dziadków, dzieci, wnuki, a także rodzeństwo.

Aby obowiązek alimentacyjny powstał niezbędne jest istnienie pomiędzy uprawnionym a zobowiązanym, teraz lub w przeszłości, więzi rodzinnej lub innej relacji, z którą przepisy wiążą istnienie tego obowiązku.

Zobowiązanymi do alimentacji są przede wszystkim krewni w linii prostej, czyli osoby, z których jedna pochodzi od drugiej (czyli rodzice – dzieci, dziadkowie – wnuki, itd). Obowiązek alimentacyjny może dotyczyć osób spokrewnionych w linii prostej we wszelkich możliwych relacjach, tj. rodzice – dzieci, dzieci – rodzice, dziadkowie – wnuki, wnuki – dziadkowie itd.

Zgodnie z przepisami alimentacyjnymi, mężczyzna, który uznał swoje ojcostwo jest traktowany jak osoba spokrewniona w linii prostej względem dziecka, którego uznanie dotyczy, a także adoptowanego i osobę, która go adoptowała oraz wstępnych tych osób.

Natomiast spośród krewnych w linii bocznej obowiązek alimentacyjny dotyczyć może jedynie rodzeństwa, także przyrodniego.

Podstawą powstania obowiązku alimentacyjnego jest też zawarcie małżeństwa. Może on trwać również po jego ustaniu w konsekwencji rozwodu, a także w trakcie separacji.

Kiedy powstaje obowiązek alimentacyjny?

Musi również wystąpić niemożność samodzielnego zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb przez osobę uprawnioną do świadczeń alimentacyjnych. Dalej potrzebne jest posiadanie przez osobę zobowiązaną dostatecznych możliwości majątkowych / zarobkowych pozwalających zaspokoić potrzeby uprawnionego. Dodatkowo, w przypadku żądania alimentów przez osobę dorosłą lub spowinowaconą, konieczna jest zgodność żądania alimentów z zasadami współżycia społecznego.

Czym jest obowiązek zaspokajania potrzeb rodziny?

Charakter alimentacyjny ma również nienazywany wprost alimentami – tzw. obowiązek małżonków przyczyniania się – stosownie do swych możliwości zarobkowych i majątkowych – do zaspokojenia potrzeb założonej przez siebie rodziny. Spoczywa on na obojgu małżonkach i polega zarówno na pracy zarobkowej, jak i na osobistych staraniach o wychowanie dzieci oraz na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym.

Obowiązek ten ma charakter zbliżony do obowiązków alimentacyjnych, a jego celem jest zapewnienie wszystkim członkom rodziny zaspokojenia potrzeb na podobnym poziomie, według tzw. równej stopy życiowej. Obowiązek ten polega na dostarczaniu środków utrzymania zarówno w ramach rodziny tworzonej przez małżonków oraz ich dzieci, jak też wówczas, gdy małżonkowie dzieci takich nie mają. Jednakże obowiązek ten może bowiem służyć również dla zaspokojenia potrzeb indywidualnych drugiego małżonka, a jego przedłużeniem jest możliwość ustalenia obowiązku alimentacyjnego między małżonkami po rozwodzie, unieważnieniu małżeństwa czy orzeczeniu separacji.

Od czego zależy wysokość alimentów?

To ile wyniosą alimenty zależy od dwóch rzeczy. Z jednej strony zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego, a z drugiej – od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego.

Z reguły zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych nie może skutecznie powoływać się na to, że osoba dochodząca alimentów korzysta ze stałej pomocy materialnej (także finansowej) ze strony tzw. opieki społecznej. Zazwyczaj świadczenia alimentacyjne wyprzedzają pomoc socjalną ze strony państwa. Jednocześnie otrzymywanie przez osobę zasiłku dla bezrobotnych może, w zależności od okoliczności sprawy, być podstawą do uznania, że jest ona w stanie utrzymać się samodzielnie.

Czy można zrzec się prawa do alimentów?

Uprawniony do alimentów nie może zrzec się prawa do alimentów nawet za zapłatą jednorazowej skapitalizowanej kwoty przyszłych świadczeń. Nie jest też możliwe przejęcie obowiązku alimentacyjnego przez inną osobę.

Adwokat wskazuje również, że jeżeli w ciągu ostatnich trzech lat przed sądowym dochodzeniem świadczeń alimentacyjnych osoba, która była już do tych świadczeń zobowiązana, bez ważnego powodu zrzekła się prawa majątkowego lub w inny sposób dopuściła do jego utraty albo jeśli zrzekła się zatrudnienia lub zmieniła je na mniej zyskowne, wynikłej stąd zmiany nie uwzględnia się przy ustalaniu wysokości alimentów.

Jaka może być forma alimentów?

Najbardziej rozpowszechnionym sposobem określenia alimentów jest świadczenie pieniężne, płatne okresowo, zazwyczaj miesięcznie, w wysokości oznaczonej kwotowo. Świadczenie pieniężne, o które tu chodzi, może być też określane w wysokości oznaczonej ułamkowo (procentowo) w stosunku do dochodu rodzica. Sąd Najwyższy uznał bowiem za dopuszczalne zasądzenie alimentów przez określenie ich ułamkową częścią wynagrodzenia zobowiązanego, gdy uprawniony ma prawo do równej z nim stopy życiowej, a wynagrodzenie stanowi jedyne źródło dochodów zobowiązanego, system wynagrodzenia zaś gwarantuje regularne, zbliżone do siebie zarobki okresowe, najczęściej miesięczne. Przy ułamkowym określeniu wysokości zasądzonych alimentów możliwe jest jednoczesne wskazanie ich dolnej granicy. Zasądzenie alimentów w ułamkowej części zarobków jest dopuszczalne w zasadzie tylko wtedy, gdy zarobki stanowią stałe źródło utrzymania zobowiązanego, a system wynagradzania gwarantuje regularne, zbliżone do siebie zarobki okresowe.

W jaki sposób można ustalić alimenty?

Przepisy o obowiązku alimentacyjnym umożliwiają ustalenie alimentów w drodze umowy stron, a także w ugodzie sądowej w toku procesu o alimenty lub w postępowaniu pojednawczym. Gdyby jednak umowa ustalała świadczenia alimentacyjne zbyt niskie w stosunku do usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego, to w istocie stanowiłoby to niedopuszczalne częściowe zrzeczenie się alimentów i umowa taka byłaby nieważna.

Roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem trzech lat. Oznacza to, że w sprawie o alimenty można dochodzić nie tylko bieżących, ale także zaległych świadczeń alimentacyjnych. Samo prawo do alimentacji w zasadzie nie ulega przedawnieniu.

Powództwo o alimenty można wytoczyć przemiennie, albo przed sądem właściwym dla miejsca zamieszkania pozwanego, ale także według miejsca zamieszkania uprawnionego (np. dziecka).

Sprawa o alimenty podlega rozpoznaniu w procesie, w postępowaniu zwykłym. Jeżeli zobowiązany do świadczeń alimentacyjnych mieszka za granicą, można dochodzić przeciwko niemu alimentów przed sądem polskim.

Czym jest rygor natychmiastowej wykonalności i klauzula wykonalności w sprawie o alimenty?

Sąd z urzędu jest zobowiązany nadać wyrokowi zasądzającemu alimenty rygor natychmiastowej wykonalności co do rat płatnych po dniu wniesienia powództwa, a co do rat płatnych przed wniesieniem powództwa – za okres nie dłuższy niż za trzy miesiące. Tytułowi egzekucyjnemu, zasądzającemu alimenty, sąd nadaje również klauzulę wykonalności z urzędu, a tytuł wykonawczy doręcza się wówczas wierzycielowi alimentacyjnemu z urzędu.

Jak wygląda sprawa o alimenty w czasie procesu o rozwód i separację?

W czasie trwania procesu o rozwód lub o separację nie można wszcząć odrębnej sprawy o alimenty między małżonkami albo między nimi a ich małoletnimi dziećmi za okres od chwili wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację. Pozew lub wniosek o zabezpieczenie powództwa w takiej sprawie sąd przekazuje sądowi prowadzącemu sprawę o rozwód. Wówczas postępowanie w sprawie o alimenty, wszczęte przed wytoczeniem powództwa o rozwód lub o separację, ulega automatycznie zawieszeniu z chwilą wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację co do świadczeń za okres od jego wytoczenia. Po prawomocnym orzeczeniu rozwodu dopuszczalne jest rozstrzygnięcie o roszczeniach alimentacyjnych za okres do chwili orzeczenia rozwodu w postępowaniu, które wskutek procesu rozwodowego zostało zawieszone.

Rozpoznając sprawę o alimenty, sąd powinien wykazać szczególną aktywność w gromadzeniu i przeprowadzaniu dowodów w celu prawidłowego ustalenia rzeczywistych potrzeb uprawnionego oraz możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego. Z pomocą adwokata przedstawisz przed sądem rzeczywiste potrzeby uprawnionego, odpowiesz również na istotne pytania, aby wszystko co ważne w tej sprawie zostało uwypuklone.

Od wyroku wydanego w sprawie o alimenty przysługuje apelacja do sądu okręgowego. Od wyroku sądu drugiej instancji nie przysługuje już odwołanie do Sądu Najwyższego.

Jakie są koszty sprawy o alimenty?

Od złożenia pozwu o alimenty nie uiszcza się opłaty sądowej. Wynika to z mocy ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, gdzie stwierdzono, że nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych osoby dochodzące roszczeń alimentacyjnych a także osoba pozwana w sprawie o obniżenie alimentów. Dotyczy to także wniosku o udzielenie zabezpieczenia w toku trwającej już sprawy o rozwód lub alimenty.

Z kolei zgodnie z ustawa o opłacie skarbowej nie podlega opłacie skarbowej dokonanie czynności urzędowej, wydanie zaświadczenia albo złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa albo jego odpisu, wypisu lub kopii w sprawach alimentacyjnych, opieki, kurateli i przysposobienia.

Wynagrodzenie adwokata w sprawie o alimenty ustala się w zależności od wartości dochodzonej kwoty alimentów. Jeśli jednak nie stać Cię na wynajęcie prawnika do prowadzenia sprawy o alimenty przed sądem, możesz zlecić adwokatowi opracowanie pozwu z uzyskaniem informacji co do przebiegu procesu, na co w szczególności w konkretnej sprawie należy zwrócić uwagę, co uwypuklić, jak się bronić. Możesz również ubiegać się o ustanowienie adwokata z urzędu składając stosowny wniosek wraz z pozwem.

Kiedy i jak złożyć wniosek o zabezpieczenie alimentów na czas trwania procesu?

Adwokat podpowie również, że wraz z pozwem o alimenty można złożyć wniosek o udzielenie zabezpieczenia alimentów tzn. można złożyć wniosek, aby sąd już w najbliższym czasie, na czas trwania procesu, zobowiązał pozwanego, tego od którego żądamy alimentów, do płacenia na rzecz dochodzącego alimentów kwoty w odpowiedniej wysokości.

Czy sąd będzie mi podpowiadał?

Osobom nieobeznanym w prawie, a które samodzielnie występują do sądu o alimenty, adwokat zwraca uwagę, że sąd nie może orzec alimentów w kwocie odpowiadającej kryteriom wskazanym w przepisach, jeżeli żądanie pozwu będzie niższe od kwoty, jaką należałoby zasądzić zgodnie z przepisami. Innymi słowy obecnie już sądy nie podpowiadają i nie wyręczają strony w pewnych czynnościach procesowych, aby polepszyć ich sytuację.

W jakich innych sprawach mogą być rozstrzygane alimenty?

Poza postępowaniami toczącymi się wyłącznie o alimenty, spory tego rodzaju są ważkim elementem innych postępowań. W procesach o rozwód, separację i unieważnienie małżeństwa sąd ma obowiązek zasądzenia alimentów na rzecz wspólnych małoletnich dzieci stron. Na wniosek jednej ze stron sąd orzeka o ewentualnym obowiązku alimentacyjnym między byłymi małżonkami po rozwodzie lub unieważnieniu małżeństwa czy też w trakcie separacji. Obowiązek alimentacyjny jest też ważnym wątkiem przy orzekaniu w sprawach o ustalenie ojcostwa.

Kto może złożyć pozew o alimenty?

Z powództwem o alimenty może wystąpić: osoba uprawniona do alimentacji, jej przedstawiciel ustawowy np. rodzic w imieniu dziecka, pełnomocnik rodzica, adwokat tych osób, prokurator, organizacja społeczna nieprowadząca działalności gospodarczej, ośrodek pomocy społecznej i powiatowe centrum pomocy rodzinie, rodzina zastępcza lub placówka opiekuńczo-wychowawcza, w której przebywa uprawniony do alimentacji wychowanek, organ wypłacający wierzycielom alimentacyjnym świadczenia na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Co z alimentami po śmierci?

Zgodnie z zasadą wyrażoną wprost w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym obowiązek alimentacyjny nie przechodzi na spadkobierców zobowiązanego. Po stronie uprawnionego sytuacja wygląda inaczej – raty alimentacyjne, które stały się wymagalne za życia uprawnionego i które zostały prawomocnie zasądzone, należą do spadku po uprawnionym.

Czy należą się alimenty za okres przed złożeniem pozwu o alimenty?

Dochodzenie alimentów za okres poprzedzający wytoczenie powództwa jest dopuszczalne tylko w ograniczonym zakresie, bo tylko w wypadku, gdy pozostały nie zaspokojone potrzeby lub zobowiązania zaciągnięte przez uprawnionego względem osoby trzeciej na pokrycie kosztów wychowania i utrzymania. Zasadą jest więc, że roszczenie alimentacyjne nie dochodzone w czasie właściwym wygasa.

Konieczność udowodnienia
Adwokat zwraca uwagę, że zgodnie z obowiązującą w postępowaniu cywilnym zasadą kontradyktoryjności sąd nie ma obowiązku zarządzania dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron zawartych w pozwie lub odpowiedzi na pozew i wykrycia środków dowodowych pozwalających na udowodnienie racji powoda lub pozwanego, ani też sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzania z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Należy mieć świadomość, że to strona jest obowiązana wskazać dowody dla stwierdzenia faktów i musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami nieudowodnienia.

Należy pamiętać, że zgodnie z art. 6 Kodeksu cywilnego ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne, a według art. 232 Kodeksu postępowania cywilnego strona w postępowaniu sądowym zobowiązana jest wskazywać fakty, oraz dowody na potwierdzenie swoich twierdzeń.


Stworzyliśmy www.prawna.eu, aby pomagać naszym odbiorcom. Mimo, że jako adwokaci prezentujemy praktyczne rozwiązania, to nie są one jednakowo skuteczne dla wszystkich. Nie powinno się z nich bezwarunkowo korzystać. Wskazówki, które udostępniamy powinny być szczegółowo analizowane, porównywane z własnym przypadkiem, ewentualnie konfrontowane z innymi i dopiero, gdy będą one przedstawiały się jako odpowiednie w danym przypadku, wprowadzane w życie.

Pamiętaj, że przeszukiwanie Internetu nie zastąpi bezpośredniej rozmowy z adwokatem i uzyskania wsparcia prawnego odnoszącego się bezpośrednio do Twojej sytuacji, tak samo jak szperanie w Internecie nie zastąpi wizyty u lekarza. Jeżeli masz problem prawny – idź do adwokata.


Adwokat Adam Bernau

tel: 500-506-506

e-mail: adam@prawna.eu


 

Adres siedziby Kancelarii Adwokackiej w Lublinie

ul. Radziszewskiego 8, lok. 214 (budynek kina Bajka, obok KULu i UMCS)

20-039 Lublin